Laktasyonel mastit, emzirme döneminde meme dokusunda gelişen iltihaplı durumdur. En sık doğumdan sonraki ilk haftalarda görülür ve genellikle tek memeyi etkiler. Meme başındaki çatlaklar, sütün yeterince boşalmaması ve bakterilerin süt kanallarına ulaşması bu tablonun başlıca ortak zeminini oluşturur.
Başlangıçta sertlik, kızarıklık ve ağrıyla sınırlı kalan durum, erken değerlendirilmezse ateş ve halsizlikle birlikte seyredebilir; bazı olgularda iltihaplı bir birikime, yani apseye ilerler. Meme başında yara, kabuklanma ve hijyen eksikliği bakterilerin üremesini kolaylaştırır; tedavi edilmeyen enfeksiyonların bir bölümü mastite dönüşebilir.
Bu sayfada belirtiler, tanı yaklaşımı ve tedavi seçenekleri genel hatlarıyla anlatılmaktadır. Amaç, annelerin hangi bulguların dikkat gerektirdiğini bilmesine ve emzirmeyi güvenle sürdürmesine yardımcı olmaktır. Bilgiler muayenenin yerini tutmaz; ateşle birlikte kızarık ve ağrılı bir meme fark eden annelerin gecikmeden bir hekime başvurması önerilir.
Belirtiler
Laktasyonel mastit genellikle birkaç saat ile bir gün içinde belirginleşir. Memede etkilenen bölge sertleşir, dokunmakla ağrır ve üzerindeki cilt kızarır; bölge çevresine göre daha sıcak hissedilir.
- Memede sert, hassas ve sıcak bir alan veya kama biçiminde kızarıklık
- Emzirme sırasında artan yanma veya batma tarzı ağrı
- Ateş, titreme, kas ağrısı ve genel bir hastalık hissi
- Meme başında çatlak, yara veya kabuklanma
- Koltuk altında hassas lenf bezleri
Belirtilere rağmen tedavi gecikirse, sert alanın içinde yumuşayan, dalgalanma hissi veren bir birikim gelişebilir; bu durum apseyi düşündürür. Ateşin yüksek seyretmesi, kızarıklığın hızla yayılması veya annenin kendini çok halsiz hissetmesi ise vakit kaybetmeden değerlendirme gerektirir.
Tanı
Tanı büyük ölçüde klinik değerlendirmeye dayanır. Hekim emzirme öyküsünü, belirtilerin başlangıç zamanını ve meme başının durumunu sorgular; memeyi muayene ederek sertlik, ısı artışı ve kızarıklığın yerini belirler.
Muayenede dalgalanma hissi veren bir alan saptanır veya tedaviye rağmen yakınmalar sürerse, ultrason ile değerlendirme yapılır. Ultrason, iltihaplı doku ile apse birikimini birbirinden ayırır ve gerekirse boşaltma işlemine rehberlik eder. Mamografi bu dönemde nadiren gerekir ve ağrılı memede genellikle ilk tercih değildir.
- Apseden alınan sıvıdan kültür yapılabilir; bu, uygun antibiyotiğin seçilmesine yardımcı olur.
- Tedaviye yanıt vermeyen veya sık tekrarlayan olgularda, nadir de olsa benzer görünen diğer meme hastalıklarını dışlamak için biyopsi gerekebilir.
Özellikle emzirme dönemi sonrasında da sürmesi durumunda, kızarıklık ve sertlikle seyreden bazı tümörler iltihabı taklit edebileceğinden değerlendirme ihmal edilmemelidir.
Tedavi
Henüz apse oluşmamış, yalnızca iltihap bulgularının bulunduğu durumda tedavi temelde üç ilkeye dayanır: sütün düzenli boşaltılması, ağrının ve ateşin kontrolü, gerektiğinde antibiyotik. Doz ve süre, hekim tarafından hastaya göre belirlenir.
- Emzirmeye devam etmek, sütün zararsız olması nedeniyle genellikle önerilir; bebeğin etkilenen memeyi iyi boşaltması iltihabın gerilemesine yardımcı olur.
- Emzirme yetersizse sütün pompa veya elle düzenli sağılması apse riskini azaltır.
- Ağrı ve ateş için emzirmeyle uyumlu analjezikler hekim önerisiyle kullanılabilir.
- Antibiyotik seçimi, emzirme döneminde güvenli kabul edilen grup içinden ve olası dirençler dikkate alınarak yapılır.
Apse geliştiğinde, antibiyotik tek başına yeterli olmaz; ultrason eşliğinde iğne ile boşaltma çoğu olguda tercih edilir, geniş ya da çok gözlü apselerde ise küçük bir kesiyle cerrahi drenaj gerekebilir. Bu aşamada da emzirmenin sürdürülüp sürdürülemeyeceğine hekim karar verir.
Ameliyat seçenekleri ve cerrahi süreç hakkında ayrıntılı bilgi için Meme Cerrahisi sayfasına göz atabilirsiniz.
